پنل غربالگری نوزاد :

شامل آزمایشات PKU,MSUD,Neonathal TSH,G6PD,Galactose

اگر نتیجه آزمایش غیر طبیعی باشد این بدان معنی نیست كه نوزاد حتماً بیمار است بلكه مفهوم آن چنین است كه باید تست‌های تكمیلی روی خون نوزاد انجام شود و همچنین مورد مشاوره پزشك متخصص اطفال قرار گیرد و آنگاه در صورت تأیید بیماری، درمان به سرعت آغاز گردد. روش درمان به نوع بیماری بستگی دارد و شامل رژیم‌های غذایی مخصوص و دارو است.

چه بیماری‌هایی مورد غربالگری قرار می‌گیرند؟

تــركــیـب بیماری‌های مــوجــود در طرح‌های غربــالگــری نوزادان در نواحــی مــختلف جهان متـفــاوت اسـت. طـرح پیشنهادی در حال حاضر شامل شش بیماری است:

1) كـم‌كـاری مـادرزادی تیروئیدNeonathal TSH: این بیماری باعث كاهش سطح هورمون‌های غده تیروئید و در نتیجه بروز عقب‌ماندگی جسمی و ذهنی شدید می‌شود. تشخیص به موقع و درمان دارویی مانع از بروز هر مشكلی شده و نوزاد به رشد طبیعی خود ادامه خواهد داد.

2) فنیل‌كتونوریPKU: فنیل آلانــیـن یــكی از اسیدهای آمینـه مهم و ضروری بـدن است. نــقــص ژنــتـیـكی آنزیم‌هایی كه بــاعث مصرف فنـیل آلانـین در چرخه سوخت و ساز بدن می‌شوند، باعث افزایش سطح آن در بدن و ظهور آن در ادرار می‌گردد. در صورت عدم درمان، سطح بالای فنیل آلانین به بافت مغز آسیب می‌رساند و عقب‌ماندگی ذهنی بروز می‌كند. تشخیص زودهنگام و درمان با رژیم‌های غذایی خاص سبب رشد طبیعی كودك می‌شود.

3) افزایش گالاكتوز (گالاكتوزمی)Galactose: كودكان مبتلاء به این بیماری به دلیل نقص ژنتیكی در تولید برخی آنزیم‌ها قادر به استفاده از قند موجود در شیر (گالاكتوز) نخواهند بود. به همین دلیل گالاكتوز خون بالا رفته و می‌تواند سبب بروز آب مروارید و آسیب شدید كبدی و مغزی گردد. اولین علامت بروز آن استفراغ‌های طولانی و شدید است و در صورت عدم درمان، عوارض بسیار خطرناكی به دنبال دارد.

4) بیماری شربت افراMSUD: علت بروز این بیماری وجود اختلال مادرزادی در جذب و استفاده از چند نوع اسید آمینه است. در نتیجه سطح این اسیدهای آمینه در خون افزایش یافته و بویی شبیه بوی شكر سوخته و یا شیره درخت افرا به مایعات بدن از جمله ادرار می‌دهد. تجمع اسیدهای آمینه مزبور به عقب‌ماندگی ذهنی شدید و حتی مرگ منجر می‌شود.

5) كمبود آنزیم G6PD (بیماری فاویسم): در این بیماری یكی از آنزیم‌های مهم گلبول‌های قرمز خون كاهش یافته و در نتیجه سبب از بین رفتن گلبول‌های قرمز پس از مصرف مواد اكسیدان نظیر برخی داروها و باقلا می‌شود. بیمار سریعاً دچار كم‌خونی شدید همراه شوك، سستی و بی‌حالی می‌گردد و نیز این بیماری در نوزادان می‌تواند دوره زردی را طولانی كند.

 

 

پنل غربالگری Tandem Mass Spectrometry (MS/MS):

غربالگری نوزادان با استفاده از روش های جدید تشخیص و درمان به موقع چندین بیماری متابولیک ارثی را امکان پذیر ساخته و از بروز مشکلات عمده ای نظیر ناتوانی های جسمی، عقب ماندگی ذهنی و حتی مرگ نوزادان جلوگیری می کند. بیماری های متابولیک ارثی معمولاً در زمان تولد علائم بالینی خاصی ندارند و تشخیص قطعی آنها فقط با انجام آزمایش های غربالگری میسر می گردد. در بسیاری از موارد بیماری هایی که از طریق غربالگری تشخیص داده می شوند به سادگی و با مداخله های تغذیه ای قابل درمان و کنترل هستند. باور عموم متخصصین بر این است که غربالگری، پیش آگهی بسیاری از بیماری ها نظیر گلوتاریک اسیدوری تیپ I، تیروزینمی تیپ I و II ، آرژنینوسوکسینیک اسیدوری و نقایص اکسیداسیون اسید چرب را بهبود می بخشد. بیماری هایی که از این روش شناسایی می شوند عبارتند از نقایص متابولیکی نظیر آمینواسیدوپاتی ها، ارگانیک اسیدمی ها، و اختلالات اکسیداسیون اسیدهای چرب.

با استفاده از تکنیک Tandem Mass Spectrometry در یک دور آزمایش، بیش از 40 آنالیت را می توان شناسایی کرد. این توانایی موجب کاهش زمان هر کدام از آزمایش¬های غربالگری نوزادان می¬شود زیرا بسیاری از متابولیت¬ها، را می¬توان به طور موازی و نه متوالی اندازه گیری کرد. این روش از نظر بالینی بسیار کارآمد است زیرا غربالگری اختلالات متابولیک گاهی مستلزم اندازه گیری بیش از یک نشانگر برای تعریف بیماری است. با طیف سنج جرمی دوگانه، امکان شناسایی یک پروفایل متابولیکی نسبتاً کامل برای بیمار در یک بار آزمایش وجود دارد.

برخلاف روش های رایج غربالگری، MS/MS یک آنالیت واحد را اندازه نمی گیرد (یک تست-یک بیماری)؛ بلکه پروفایل متابولیت ها را شناسایی و تعیین مقدار می کند. ارزیابی یک نمونه لکه خون خشک توسط MS/MS می تواند در مورد 60 اسید آمینه، اسیل کارنیتین ها و نسبت میان آن ها اطلاعات کافی جهت تشخیص حدود 40 بیماری متابولیک به دست دهد. البته تفسیر این اطلاعات بسیار پیچیده و تکنیکال است.

برخلاف روش های رایج غربالگری، MS/MS  یک آنالیت واحد را اندازه نمی گیرد (یک تست-یک بیماری)؛ بلکه پروفایل متابولیت ها را شناسایی و تعیین مقدار می کند. ارزیابی یک نمونه لکه خون خشک توسط MS/MS می تواند در مورد 60 اسید آمینه، اسیل کارنیتین ها و نسبت میان آن ها اطلاعات کافی جهت تشخیص حدود 40 بیماری متابولیک به دست دهد. البته تفسیر این اطلاعات بسیار پیچیده و سخت می باشد.

گرسنگی بیش از چهار تا شش ساعت باعث افزایش گلوکونئوژنز از اسیدهای آمینه ی عضلات می شود. در نتیجه، بیشتر اسیدهای آمینه در گرسنگی طولانی کاهش می یابند؛ به جز اسیدهای آمینه شاخه دار که ممکن است افزایش یابند.پروفایل غیر طبیعی متابولیت ها همیشه نشان دهنده اختلال متابولیک نیست. در بچه های بستری که تحت درمان با آنتی بیوتیک هستند و گلوکز داخل وریدی و تغذیه تزریقی دریافت می کنند، معمولاً اسیدهای آمینه شاخه دار، متیونین، و آرژنین بالارفته و گلوتامات کاهش می یابد. با توجه به حساسیت بالای تکنیک MS/MS  می توان حاملین و هتروزیگوت های اختلالات متابولیک و مادران حامل را از طریق بالا بودن مارکرهای اولیه شناسایی کرد. حتی کمبود ویتامین در مادر را می توان با آزمایش نمونه خون نوزاد شناسایی نمود. پروفایل متابولیک نوزادانی که از مادران مبتلا به کمبود ریبوفلاوین متولد می شوند الگوی تغییر یافته ای مشابه گلوتاریک اسیدوری تیپ I نشان می دهد.
بیومارکرها مولکول هایی هستند که در مایعات بدن موجود بوده و اندازه گیری آن ها می تواند برای بررسی فرایند های بیولوژیکی نرمال، وضعیت بیماری یا پاسخ به درمان مورد استفاده قرار بگیرد. در این چارچوب، مارکرهای اولیه در غربالگری نوزادان، متابولیک هایی هستند که مربوط به یک بیماری خاص هستند و از نظر تشخیصی ارزش دارند. در حالی که بیومارکرهای ثانویه، بیومارکرهایی هستند که نشان دهنده ی افزایش ریسک یک بیماری متابولیک هستند که در این مورد می توان به نسبت میان آنالیت ها اشاره کرد. رتبه بندی بیومارکرها، تفسیر پروفایل این متابولیت ها را تسهیل کرده و حساسیت تست ها را افزایش می دهد.

 

آزمایش ارگانیک اسید ادرار Urine Organic Acid

اسیدهای اُرگانیک حدواسط های فیزیولوژیک در مسیرهای متنوع متابولیک در بدن می باشند. اسیدوری اُرگانیک یک گروه از اختلالات متابولیکی هستند که یک یا بیش از یک مسیر متابولیکی دچار نقص (بلاک) شده است. در نتیجه آن کمبود طبیعی در محصولات و افزایش غیر طبیعی تجمع متابولیت های حدواسط ( اسید های اُرگانیک) در بدن حاصل می شود. این متابولیت های اضافی  از طریق ادرار دفع می شوند.

اسیدوری اُرگانیک به طور تیپیک در یک بیماری حاد تهدید کننده حیات در ابتدای طفولیت یا  با تاخیر رشد غیر قابل توضیح (همراه با دوره های تداخلی عدم جبران متابولیکی) در بعد از کودکی رخ می دهد. اسیدوز متابولیکی مقاوم و شدید با منشاء نامعلوم، آنیون گپ آفزایش یافته و تظاهرات نورولوژیک حاد، نظیر تشنج از شاخص های تشخیصی قوی این اختلالات می باشد. وجود کتونوری که گاهی اوقات شدید می باشد یک سرنخ کلیدی مهم در شناخت این اختلالات بویژه در دوره طفولیت می باشد. هیپرآمونمی، هیپوگلیسمی، لاکتیک اسیدمی از یافته های متداول و بطور خاص در طول دوره حاد این اختلالات می باشند.

تفسیر:  

تفسیر پروفایل های اسید ارگانیک باید بر مبنای الگوی شناخت اسیدهای ارگانیک غیر نرمال و ارتباط یافته های بالینی مثبت و منفی باشد.

  • تفسیر معنی دار از پروفایل های اسید های اُرگانیک بر مبنای الگوی کلی اسیدهای ارگانیک دارای مقادیر غیر نرمال و نه بر مبنای مقادیر غیر نرمال هر اسید اُرگانیک جداگانه انجام می شود.
  • ویژگی تشخیصی اسیدهای اُرگانیک ممکن است بطور قابل توجهی متفاوت باشد و الگوی بیماری ممکن است همیشه واضح نباشد. به عنوان مثال الگوی اسید های اُرگانیک در اختلالات اکسیداسیون اسیدهای چرب می تواند در شرایطی که بیمار بدون علامت باشد نرمال دیده شود در حالیکه می تواند در طول یک اپیزود حاد بیماری بطور وسیعی غیر نرمال باشد.
  • تفسیر مناسب نتایج، همچنین وابسته به اطلاعات بالینی موجود، بخصوص سابقه خانواده، رژیم غذایی مربوطه و تاریخچه داروهای مصرفی است.
  • تجربه در تفسیر گزارش های کیفی و کمی ضروری است.
  • تفسیر نهایی نیاز به اطلاعات جزئی از شرایط بالینی، شیمی بالینی روتین و آنالیز کمی مجدد اسیدهای ارگانیک دارد.
  • نادر بودن برخی از اُرگانیک اسیدوری ها به این معناست که تعداد بسیار کمی از آزمایشگاه ها دارای تجربه لازم هستند.
  • از آنجاییکه دفع اسیدهای ارگانیک تشخیصی بستگی به باقیمانده فعالیت آنزیم های ناقص، لود غذایی پیش سازها و وضعیت آنابولیک بیمار دارد، ممکن است در اختلالات همیشه پروفایل های واضح و مفیدی دتکت نشوند.
  • وجود یک پروفایل غیر عادی برای اثبات قطعی تشخیص یک اختلال، کافی نبوده و استفاده از یک روش مستقل در هر زمان ممکن، جهت تایید نتایج توصیه می شود ( مانند آنالیز آسیل کارنیتین و اسیدهای آمینه، سنجش آنزیمی In vitro و آنالیز های مولکولی).
  • در ارزیابی بیماران جهت اختلالات اسید های ارگانیک باید توجه داشت که تشخیص قطعی در اغلب موارد فقط می تواند پس از تکرار آنالیزهای کمی اسیدهای ارگانیک ادرار ترجیحا در طول جبران متابولیکی و/یا تست های اضافه مانند ارزیابی اسیل های کارنیتین، آنالیز اسیدهای ارگانیک در CSF، آزمون های لودینگ و غیره شکل بگیرد.
  • در برخی بیماران دارای نقایص آنزیمی اثبات شده، در برخی موارد آنالیز اسیدهای ارگانیک ادرار بصورت نرمال مشاهده شده است.
  • در بیشتر اختلالات، تغییرات متابولیت های پلاسما و  یا CSF غیر واضح تر از تغییرات ادراری آن ها هستند به استثنای برخی اختلالات اسیدهای ارگانیک مغزی که افزایش منجر به تشخیص اسیدهای ارگانیک فقط ممکن است در CSF قابل تشخیص باشد.
  • نکته بسیار مهم این است که فقط تعداد کمی از اختلالات اسیدهای ارگانیک با مقادیر ثابت افزایش یافته متابولیت های اختصاصی مربوط به خود، می توانند بدون شک و تردید از یک نمونه ادرار به تنهایی قابل تشخیص باشند.
  • هنگامی که نتایج غیر عادی مشاهده شده باشد نوشتن تفسیری همراه با جزئیات شامل مروری بر ارتباط اطلاعات بالینی موجود، تشخیص های افتراقی و توصیه های لازم برای انجام تست های بیوشیمیایی تاییدی اضافی ( مانند سنجش انزیمی و آنالیز مولکولی) و اطلاعات تماس با ازمایشگاه ضروری است.

 

کروماتوگرافی اسید های امینه ( ادرار و پلاسما ) :

Blood & Urine Amino Acid Chromatography

این آزمایش برای ارزیابی بیماران مبتلا به اختلالات مادرزادی متابولیسم (inborn error of metabolism) همچنین در ارزیابی اختلالات غدد درون ریز، بیماری های کبدی، بیماری های عضلانی، بیماری های بدخیم، اختلالات عصبی، اختلالات تغذیه ای، نارسایی کلیه و سوختگی مفید است. نتایج منفی کاذب در صورت کمبود تغذیه پروتئینی 2 روز قبل از آزمایش و نتایج مثبت کاذب در نوزادان نارس به دلیل نارسایی کبدی ممکن است دیده شود. مصرف بعضی از آنتی بیوتک ها از قبیل آمپی سیلین و کوتریماکسازول در نتایج مثبت کاذب ایجاد می کند.

ارزیابی آمینواسیدهای ادرار معمولا فقط برای تحقیق در مورد اختلالات انتقال آمینواسیدها ( مثل cystinuria، عدم تحمل پروتئین Lysinuric، اختلال Hartnup) یا نقص پرولیداز استفاده می شوند. یک نمونه ی ادرار تصادفی بدون نگهدارنده،معمولا برای ارزیابی آمینو اسید ها مناسب است هرچند در بررسی بازجذب آمینو اسید ها نمونه مناسب معمولا ادرار 24 ساعته است. نمونه باید بدون نگهدارنده جمع آوری شده و تا پایان جمع آوری 24 ساعته در یخچال نگه داری شود. نمونه های ادرار ،همانند نمونه های پلاسما، باید هر چه سریع تر فریز شده و تا زمان آنالیز  به همین صورت  نگه داری شوند. نتایج معمولا با غلظت کراتینین موجود در نمونه باید نرمال شود.آنالیز آمینواسیدهای موجود درمایع مغزی نخاعی برای موردهای بسیار خاص، مثل تشخیص آنسفالوپاتی گلایسین(هایپرگلایسمی غیر کتونی) و در اختلالات مرتبط با سوخت و ساز سرین انجام میشود. مایع مغزی نخاعی باید بدون آلوده شدن به خون جمع آوری شده،  بلافاصله فریز شود و تا زمان آنالیز،  به همین صورت باقی بماند. میزان آمینواسیدهای موجود در مایع مغزی نخاعی با واحد میکرومول برلیتر بیان میشود. نتایج آمینواسیدها بی توجه به نوع نمونه، باید با وضعیت بالینی، رژیم و داروهای مصرفی مطابقت داشته باشد.

 

آزمایش مواد احیا کننده در ادرار:Urine Reducing Substances

ادرار مي تواند حاوي انواع تركيبات  احياكننده از قبيل گلوكز، گالاكتوز، فروكتوز، لاكتوز، مالتوز، اسيد آسكوربيك و بسياري از داروهاي احياكننده باشد. اين تركيبات با احياء يون هاي مس در محيط، قابليت احياء كنندگي دارد. از مواد احياكننده با اهميت باليني گلوكز (ديابت) و گالاكتوز (گالاكتوزميا) حائز اهميت مي باشد. ساير قندها اهميت باليني قابل توجهي ندارند.

از آنجایی که گلوکز از طریق معرف های دیپ استیک اختصاصی گلوکز نیز قابل شناسایی است، این تست قالباً جهت تشخیص گالاکتوز در ادرار به کار برده می شود.

  1. این تست با مقادیر کمی هر سوبسترای احیاء کننده در ادرار واکنش نشان می دهد. بنابراین اختصاصی برای گلوکز نمی باشد.
  2. ادرار با وزن مخصوص پایین حاوی گلوکز ممکن است افزایش ناچیزی داشته باشد.
  3. متابولیت های داروهای سولفودار و ترکیبات متاپپریلن ممکن است در حساسیت تست تداخل ایجاد نماید.
  4. موارد حاجب در ادرار منجر به نتایج منفی کاذب در آزمون می گردد.

داروهایی که ممکن است اندازه گیری گلوکز ادرار را افزایش دهند ( مثبت کاذب) عبارتند از : اسیدآمینوسالیسیلیک، سفالوسپورین ها، هیدرات کلرال، کلرامفنیکل، دیازوکسید، دکستروتیروزین، دیورتیکها (لوپ وتیازیدها) ، استروژن ها، ایزونیازید، لوودوپا، لیتیم، نافسیلین، نالیدیکسیک، اسیدونیکوتینیک اسید(دوز بالا).

داروهایی که ممکن است منجر به مثبت کاذب Clini test شود اما بر روی تست های dipstick  تأثیر نداشته باشد عبارتند از : اسیداستیل سالسیلیک، اسیدآسکوربیک، سفالوتین، کلرال هیدرات، نیتروفورانتوئین، استرپتومایسین و سولفونامیدها.

داروهایی که ممکن است منجر به منفی کاذب شوند عبارتند از اسیدآسکوربیک (clinistix,Tes-Tape و Tea-Tape)، لوودوپا (clinistix) و فنوتیازین ها (Clinistix)

تماس در واتساپ whatsapp